APEL RADY GŁÓWNEJ NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO DO PARLAMENTU I RZĄDU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 9 maja 2019 r.

sobota, 11 maja 2019

Osiągnięcie celów reformy nauki i szkolnictwa wyższego jest uzależnione od spełnienia dwóch podstawowych warunków. Po pierwsze, wymaga olbrzymiej aktywności i zaangażowania kadry zatrudnionej w tym sektorze, a po drugie pełnej realizacji zobowiązań finansowych jakie złożono w pracach nad nową konstytucją dla nauki i szkolnictwa wyższego.

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668, z późn. zm.) zastępująca dotychczasowe regulacje zawarte w dwóch odrębnych aktach prawnych, wprowadziła nowe zasady finansowania zadań podmiotów działających w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego, które będą realizowane od roku 2020. Pełne wdrożenie reformy przewidziane jest na rok 2026.

Rok 2020 będzie niewątpliwie rokiem kluczowym dla zbudowania podwalin pod realizację celów założonych w reformie. To bowiem w tym roku rozpocznie funkcjonowanie całkowicie nowy system kształcenia doktorantów oraz najistotniejsza dla obecności polskiej nauki na arenie międzynarodowej inicjatywa doskonałości - uczelnia badawcza.

Ustawa dokonuje głębokich zmian organizacyjnych w kształceniu na poziomie doktorskim zarówno w uczelniach, instytutach naukowych PAN, instytutach badawczych, jak i instytutach międzynarodowych. Wdrażaniu tych nowych rozwiązań musi towarzyszyć odpowiedni dobór jak również motywacja osób zaangażowanych w działalność szkół doktorskich. Dotyczy to zarówno nauczycieli-naukowców jak i doktorantów.

Finansowanie szkół doktorskich będzie realizowane w głównej mierze przy pomocy środków przydzielanych zgodnie z algorytmicznym podziałem subwencji między uczelnie i instytuty. Szacuje się, że sam koszt stypendiów, przewidzianych w Ustawie, dla 5,5 tys. doktorantów w pełnym cyklu kształcenia wyniesie ok. 200 mln zł. Oznacza to, że co najmniej o taką kwotę musi zostać zwiększona subwencja, aby umożliwić podmiotom nauki i szkolnictwa wyższego odpowiednie do założeń reformy  zorganizowanie i prowadzenie szkół doktorskich.

W ramach wdrażanej reformy system finansowania podmiotów szkolnictwa wyższego i nauki ulegnie gruntownym zmianom. Począwszy od 2019 r. kryteria i sposób podziału głównego strumienia środków budżetowych będą gwarantować utrzymanie stabilności finansowej uczelni publicznych, pod warunkiem spełniania rosnących wymogów dotyczących jakości badań naukowych i kształcenia studentów. W praktyce będzie to oznaczało m.in. wspieranie liderów jakości oraz ograniczanie finansowania w przypadku braku postępów. Tym samym do systemu finansowania wprowadzono projakościowe reguły konkurencyjności, silnie promujące osiągnięcia według standardów wiodących uczelni bądź instytutów zagranicznych. Podstawą do zainicjowania i wdrożenia tych  rozwiązań jest sprawne przeprowadzenie konkursu w ramach ustawowego programu inicjatywa doskonałości - uczelnia badawcza, a następnie zagwarantowanie stabilnego finansowania działalności laureatów, z monitorowaniem realizacji zadeklarowanych działań. Program ten obejmie nie więcej niż 10 najlepszych uczelni, a zgodnie z Ustawą minimalna kwota środków zwiększająca ich budżety nie może być mniejsza niż  10% kwoty subwencji wynikającej z podziału algorytmicznego. Ponadto, dla uczelni, które spełniły kryteria ubiegania się o inicjatywę, ale nie znajdą się w gronie laureatów planowane jest zwiększenie subwencji o 2 %. Przewiduje się, że roczny koszt realizacji programu inicjatywa doskonałości wyniesie  od 500 do 540 mln zł. 

W opinii Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego warunkiem sine qua non powodzenia reformy przełożonej na przepisy Ustawy 2.0 jest bezwarunkowe respektowanie przez Ministra Finansów reguły waloryzacyjnej zawartej w art. 383 tej Ustawy w projektowanej ustawie budżetowej na rok 2020 i w latach kolejnych. Środowisko akademickie, przygotowując się do wdrożenia reformy, traktuje uchwaloną przez Sejm RP ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jako najwyższej rangi kontrakt społeczny.

Kontrakt ten został dodatkowo obwarowany zapewnieniem drugiego etapu podwyżek wynagrodzeń w uczelniach, złożonym podczas inauguracji roku akademickiego 2018/2019, przez Wiceprezesa Rady Ministrów, w obecności Prezesa Rady Ministrów oraz Ministra Finansów.

W tym kontekście, opublikowana w kwietniu 2019 r. aktualizacja planu konwergencji wzbudziła duży niepokój w środowisku akademickim. Przyjęte w tym dokumencie założenie możliwego zablokowania sztywnych wydatków budżetu państwa, w powiązaniu ze wzrostem Produktu Krajowego Brutto, niesie w sobie niebezpieczeństwo złamania reguły waloryzacyjnej. Wdrożenie tego rozwiązania nie tylko uniemożliwiłoby realizację celów i zadań reformy systemowej nauki i szkolnictwa wyższego, ale byłoby także spektakularnym złamaniem umowy społecznej pomiędzy władzą państwową i środowiskiem akademickim.

Ponadto RGNiSW zwraca uwagę, że 7% podwyżka wynagrodzeń w kwocie 916,5 mln zł, przewidziana na 2019 r. jest finansowana z środków rezerwy celowej Budżetu Państwa. Ministerstwo Finansów partycypowało w kosztach tej podwyżki w kwocie 650 mln, co stanowi ok. 5% wzrost funduszu wynagrodzeń w porównaniu do roku 2017. Pozostała część pochodzi z budżetu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, po raz pierwszy zwiększonego dzięki zastosowaniu reguły waloryzacyjnej. Obiecany środowisku akademickiemu drugi etap podwyżek – na kolejny rok – wymaga ok. 980 mln zł. Przy odejściu od reguły waloryzacyjnej nie wiadomo jednak skąd będą pochodziły te środki.

Dlatego też RGNiSW zwraca się z apelem do Parlamentu i Rządu RP, aby możliwość zablokowania sztywnych wydatków państwa, o której mowa w aktualizacji planu konwergencji, nie dotyczyła środków niezbędnych dla realizacji celów Ustawy 2.0, uzgodnionych w procesie konsultacji ze środowiskiem akademickim. Przestrzeganie tych uzgodnień będzie z pewnością uznane w świecie polskiej nauki jako ważny test wiarygodności  dla władz naszego kraju.

Przewodniczący Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Prof. Zbigniew Marciniak

Plik do pobrania

Brak tagów

Pobierz darmowe oprogramowanie
do przeglądania plików