Kadencja IX - nr 23 (grudzień 2007/styczeń 2008)

środa, 23 stycznia 2008

Tematem przewodnim styczniowego posiedzenia prezydium (16) i plenarnego (17) była strategia rozwoju szkolnictwa wyższego. W dyskusji, w której uczestniczyli profesor Barbara Kudrycka, Minister NiSzW, profesor Elżbieta Prawelska-Skrzypek, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie NiSzW, Profesor Zbigniew Marciniak, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, członkowie Rady oraz liczni goście, przewijały się różne wątki. Ich analiza rysuje obraz wyzwań stojących przed szkolnictwem wyższym i nauką oraz sposobów osiągania niektórych z celów. Wyznania stojące przed szkolnictwem wyższym to: ustawiczne unowocześnianie oferty edukacyjnej idące w parze z dbałością o wysoką jakość kształcenia, zapewnienie młodzieży sprawiedliwego dostępu do edukacji na poziomie wyższym, dostosowywanie kształcenia do oczekiwań kształcących się i oczekiwań społecznych, kreowanie i rozwijanie mechanizmów współdziałania sfer gospodarczych z nauką i szkolnictwem wyższym oraz promowanie i umacnianie naszej obecności w europejskim i globalnym obszarze szkolnictwa wyższego. Wyzwania te przekładają się na konkretne działania, jakie należy podjąć, aby nasze szkolnictwo wyższe było przygotowane do funkcjonowania i konkurowania w europejskiej i globalnej przestrzeni edukacyjnej. Działania te dotyczą sfery legislacyjnej, finansowania uczelni, funkcjonowania uczelni, a także usytuowania i zadań różnych instytucji obszaru nauki i szkolnictwa wyższego. W sferze legislacyjnej istnieje pilna potrzeba nowelizacji ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i innych ustaw celem wprowadzenia niezbędnych uzupełnień i dokonania korekt usuwających wszelkie niedociągnięcia. Niezbędne jest wprowadzenie przepisów dotyczących między innymi: Krajowej Struktury Kwalifikacji, kształcenia nieformalnego na poziomie wyższym, czy kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz studiach doktoranckich. Głębsza nowelizacja ustaw będzie możliwa po osiągnięciu konsensusu co do konkretnych rozstrzygnięć w sferze: polityki finansowania szkolnictwa wyższego i nauki przez państwo, systemów stypendialnych dla doktorantów i studentów, systemów kredytowych dla doktorantów i studentów, współodpłatności za kształcenie na poziomie wyższym, reguł kształcenia na studiach pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia, odpowiedzialności państwa za jakość kształcenia oraz uzyskiwane kwalifikacje i dyplomy ukończenia studiów, modelu kariery akademickiej i naukowej, polityki kadrowej, autonomii uczelni, zarządzania uczelniami, mechanizmów wiązania kształcenia na poziomie wyższym z badaniami, zasad współdziałania uczelni z otoczeniem oraz roli i zakresu uprawnień instytucji działających na rzecz szkolnictwa wyższego i nauki (Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, Państwowej Komisji Akredytacyjnej, Rady Nauki, Rady Głównej Jednostek Badawczo-Rozwojowych, Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, Konferencji Rektorów Zawodowych Szkół Polskich). Powyższa lista wieloaspektowych i wzajemnie powiązanych zagadnień dowodzi złożoności problemu, przed którym stajemy. W trakcie dyskusji tylko niektóre ze spraw były poruszane. I tak, powszechnie wyrażany był pogląd o konieczności wzrostu finansowania budżetowego. Padł postulat podjęcia przez najwyższe władze ustawodawcze i wykonawcze zobowiązań odnośnie do przeznaczania określonej części budżetu państwa - docelowo wytyczonej Strategią Lizbońską - na naukę i szkolnictwo wyższe. Bez znaczącego wzrostu finansowania budżetowego i wobec ograniczeń w pozyskiwaniu środków pozabudżetowych, szkolnictwo wyższe i naukę czeka kryzys, którego konsekwencje będą dotkliwe dla społeczeństwa - nastąpi odchodzenie najbardziej wartościowych przedstawicieli tych środowisk do innych sektorów, baza i infrastruktura podupadnie, obniży się poziom nauczania, co wpłynie negatywnie na rozwój gospodarczy i społeczny kraju. Podniesiony został w dyskusji problem powszechnej współodpłatności za studia. Wprowadzenie czesnego wyrówna szanse dostępu do szkolnictwa wyższego przy rozbudowanym jednocześnie solidarnym systemie pomocy materialnej dla studentów. Przyczyni się to ponadto do racjonalizacji relacji student-nauczyciel akademicki/uczelnia; student, wnosząc opłatę będzie miał prawo oczekiwać rzetelnego przekazywania wiedzy oraz kształtowania umiejętności i kompetencji, uczelnia pozyska dodatkowe środki na organizowanie nowoczesnego kształcenia. Kolejny problem, to pomoc materialna dla studentów (doktorantów), która powinna pochodzić z różnych źródeł - budżetu państwa, funduszy pomocowych UE, gospodarki, fundacji. Pomoc ta powinna płynąć dwoma strumieniami - różnego rodzaju stypendiów oraz kredytów. Istnieje potrzeba unowocześnienia reguł korzystania z tej pomocy. Jednak bez przeznaczenia wyższych środków finansowych niż obecnie, nie będzie ona skutecznym narzędziem zapewniania powszechnego dostępu do wiedzy i edukacji na poziomie wyższym. Środki budżetowe powinny płynąć do szkolnictwa wyższego i nauki kilkoma strumieniami - między innymi poprzez finansowanie działalności podstawowej (statutowej) uczelni (instytucji) o strategicznym znaczeniu dla państwa oraz finansowanie zadań edukacyjnych lub badawczych na zasadach konkursowych. Podnoszone były sprawy organizacji kształcenia na poziomie wyższym, w tym: różnicowania kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia na przygotowujące do pracy oraz przygotowujące do wykonywania zawodu; ustalania nazw kierunków studiów/specjalności oraz reguł kształcenia (tworzenia programów nauczania); określania wymagań kadrowych czy godzinowych (likwidacji pensum); różnicowania formuły studiów doktoranckich oraz nadawanych stopni naukowych. Wiążą się z tym kwestie odpowiedzialności państwa za jakość kształcenia oraz dyplomy potwierdzające ukończenie studiów czy uzyskanie stopni naukowych. Ważna jest polityka zatrudniania w uczelniach w kontekście modelu kariery akademickiej i naukowej. Wydaje się nieuniknione otwarcie - obok istniejącej ścieżki poprzez stopnie naukowe doktora i doktora habilitowanego oraz tytuł naukowy profesora - równoległej drogi awansu na stanowiska profesorskie poprzez stopień doktora, staż podoktorski, konkurs oraz, przynajmniej dwa, postępowania kwalifikacyjne. Aprobatę zyskał podnoszony od pewnego czasu postulat przechodzenia kadry profesorskiej w stan spoczynku po osiągnięciu wieku emerytalnego. Kluczowe dla przyszłych rozwiązań dotyczących szkolnictwa wyższego i nauki będzie ustalenie zakresu autonomii uczelni i ingerencji państwa w funkcjonowanie obu sektorów. Trudno oczekiwać, aby wykorzystywanie dotacji budżetowej nie było kontrolowane przez państwo. Z drugiej strony nie można narzucać uczelniom metod kształcenia oraz sposobów dochodzenia do celu jakim jest wypromowanie absolwenta. Obowiązkiem państwa jest finansowanie lub współfinansowanie kształcenia na poziomie wyższym ale też wyartykułowanie oczekiwań społecznych względem środowisk, które w tym uczestniczą. Zrozumiałe jest więc oddziaływanie państwa na funkcjonowanie szkolnictwa wyższego i nauki. Nie może ono jednak ograniczać roli instytucji akademickich i naukowych w poszukiwaniu prawdy, kreowaniu i upowszechnianiu wiedzy i osiągnięć twórczych, promowaniu kultury oraz formowaniu fundamentu intelektualnego społeczeństwa.
Wyżej zasygnalizowane i inne podnoszone kwestie zostaną szerzej przedstawione w przygotowywanym przez Radę Główną dokumencie na temat strategii unowocześnienia i rozwoju szkolnictwa wyższego.
Rada Główna zaopiniowała szereg aktów prawnych, które wpłynęły po posiedzeniu grudniowym. Podjęta została pozytywna uchwała odnośnie prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy o finansowaniu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (uchwała 251/2008). Rada wyraziła negatywną opinię o prezydenckim projekcie ustawy o utworzeniu Akademii Polsko-Ukraińskiej, wobec niezgodności projektu z obowiązującą ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym, przy pozytywnym odniesieniu się do idei przedsięwzięcia (opinia 13/2008). Zaopiniowane zostały pozytywnie poselskie projekty ustaw o nadaniu nazwy: Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie - Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie (uchwała 253/2008) oraz Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu - Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Geperta we Wrocławiu (uchwała 254/2008). Rada zaopiniowała wnioski jednostek organizacyjnych uczelni o uzyskanie uprawnień do nadawania stopni naukowych (uchwała 250/2008), regulaminy stypendialne oraz wnioski o uruchomienie studiów podyplomowych w trybie art. 8 ust. 7 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Pozytywną opinię zyskał poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji. Również pozytywnie Rada odniosła się do projektu zarządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie Międzyresortowego Zespołu do Spraw Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii.
Wychodząc na przecie oczekiwaniom środowiska akademickiego, Rada Główna podjęła dyskusję nad ustaleniem nazw angielskich kierunków studiów. Odpowiedni dokument zostanie przesłany do konsultacji.
Na posiedzeniu Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 9 stycznia, w którym uczestniczyłem, odbyły się pierwsze czytania rządowych projektów ustaw o nadaniu nowych nazw: Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach - Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, Akademii Świętokrzyskiej im. Jana Kochanowskiego w Kielcach - Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczej Jana Kochanowskiego w Kielcach, Akademii Medycznej w Warszawie - Warszawski Uniwersytet Medyczny, Akademii Medycznej im. Prof. Feliksa Skubiszewskiego w Lublinie - Uniwersytet Medyczny w Lublinie oraz Akademii Medycznej w Białymstoku - Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Wszystkie projekty zostały skierowane do drugiego czytania.
Profesor Barbara Kudrycka, Minister NiSzW, przedstawiła "kierunki planowanych działań w zakresie szkolnictwa wyższego i nauki" na posiedzeniu Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży w dniu 10 grudnia, w którym uczestniczyłem wraz z profesorem J. Lubaczem. Liczne pytania dotyczyły polityki Rządu w kwestiach finansowania obu sektorów.

20 stycznia 2008 Jerzy Błażejowski

Brak tagów

Pobierz darmowe oprogramowanie
do przeglądania plików