Stanowisko Nr 28/2020 Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie równego traktowania oraz wolności w polskich uczelniach

poniedziałek, 23 listopada 2020

Autonomia, stanowiąca fundament idei uniwersytetu, wymaga przede wszystkim wolności badań oraz nauczania, nakładając jednocześnie na wspólnotę akademicką każdej szkoły wyższej szczególne zobo­wią­zanie ─ troskę o dobre relacje wewnątrz wspólnoty. Z tej perspektywy niedopuszczalna jest jaka­kolwiek forma dyskryminacji, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, pochodzenie etniczne, przekonania polityczne, wyznanie, orientację seksualną, status społeczny lub przynależność związkową.

Należy uczynić wszystko, co możliwe, by przestrzeń akademicka była wolna od wszelkich form dyskry­minacji, zaś jej przejawy były szybko i skutecznie eliminowane. Rada odnotowała informacje o przypad­kach naruszania powyższych zasad w polskich uczelniach. W skrajnych, choć odosobnionych, przypad­kach dochodziło do molestowania studentek i studentów na tle seksualnym, co powinno skutkować wykluczeniem z grona nauczycieli akademickich osób winnych takich czynów, bez względu na ich pozycję naukową.

Rada dostrzega, że w uczelniach, w których dobrze działają związki zawodowe, organizacje praco­wni­cze i studenckie a także rzecznicy akademiccy, udaje się problemy dyskryminacji rozwiązywać spraw­niej i bez zbędnej zwłoki, z zastosowaniem takich środków jak mediacja, postepowanie wyjaśniające, interwencja w danej jednostce, rekomendacje zmian systemo­wych, czy wreszcie ─ przewidziane prawem instytucjonalne działania dyscyplinujące.

Należy przy tym przypomnieć za Magna Charta Universitatum, podpisaną przez 388 rektorów uczelni europejskich w 900. rocznicę utworzenia Uniwersytetu Bolońskiego, że „uniwersytet (…) dba o tworzenie wiedzy uniwersalnej, a realizując swoje powołanie, przenika granice geograficzne i poli­tyczne oraz potwierdza konieczność poznawania i wzajemnego oddziaływania na siebie różnych kultur”. Oznacza to, że uniwersytet jest miejscem, w którym ─ w zwyczajowo ukształtowanych formach ─ następuje wymiana poglądów wywodzących się z różnych koncepcji, kultur czy pozycji świato­poglą­dowych. Wolność badań wymaga pełnej wolności wypowiedzi, które mieszczą się w granicach metody naukowej, a zarazem są zgodne z uniwersalnymi zasadami i wartościami etycznymi, w tym z Kodeksem Etyki Pracownika Naukowego (2020). To ważne zastrzeżenie powinno dotyczyć zarówno badań i wykładów prowadzonych przez kadrę uczelni, jak też aktywności innych osób lub podmiotów, które chcą głosić swoje poglądy  w szkole wyższej.  

Niektóre wypowiedzi, zwłaszcza te o charakterze aksjologicznym, mogą stać w sprzeczności z poglą­dami innych członków wspólnoty akademickiej. Ograniczanie prawa do takich wypowiedzi pozostawa­łoby w sprzeczności z ideą uniwersytetu, jako miejsca poszukiwania prawdy. W opinii Rady jedyną poprawnością, jakiej mamy prawo domagać się w szkołach wyższych, jest poprawność metodologiczna z zachowaniem zasad etosu akademickiego.

Konfrontacja poglądów może prowadzić do napięć, z którymi można sobie skutecznie radzić tylko w obrębie wspólnoty akademickiej, w której powstały. Doświadczenie wielu uczelni dowodzi, że osoby należycie przygotowane do pełnienia funkcji rzeczników akademickich potrafią skutecznie rozłado­wywać takie napięcia ─ nawet wtedy, gdy podłożem sporu są fundamentalne różnice światopoglą­dowe.

Dlatego Rada apeluje, by polskie uczelnie wykorzystały dobre praktyki do rozwiązywania sporów w duchu konstytucyjnie zagwarantowanej równości traktowania oraz wolności badań i nauczania.

Stanowisko otrzymuje Minister Edukacji i Nauki.

Przewodniczący Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Prof. Zbigniew Marciniak

 

Plik do pobrania

Brak tagów

Pobierz darmowe oprogramowanie
do przeglądania plików